L-inħawi fejn illum hemm Bormla (Città Cospicua) kienu diġà abitati fi żmien megalitiku fejn instabu fdalijiet ta’ tliet strutturi megalitiċi b’ħafna bċejjeċ tal-fuħħar, għodod u żniet fihom.

Fi żmien il-Feniċi Bormla serviet ta’ post tal-kenn għax-xwieni tagħhom. Instabu oqbra fil-Wied ta’ Għajn Dwieli u mal-ġnub ta’ Ta' Ġerman u l-Għoljiet Ta' Kordin.

Fi żmien il-Kartaġiniżi u r-Rumani, il-faċilitajiet tad-daħla tal-port ġew imtejba u sfruttati, iżda f’daż-żmien l-attività daret għall-bajja l-oħra ta’ Bormla, id-Daħla tat-Tarzna fil-bidu tal-widien bejn Santa Margerita, Tal-Ġonna u Ta’ Ġerman. Il-leġġenda tgħid li San Pawl ħalla l-gżira fil-61 W.K. minn din id-daħla.

Matul dan iż-żmien xi għerien fl-inħawi servew bħala postijiet fejn isiru laqgħat u jingħad it-talb. Kappella maqtugħa fil-blat, fuq in-naħa tal-irdum ta’ dik li llum hija d-Daħla tat-Tarzna, hija ta’ żmien l-ewwel Insara jew żmien il-Biżantini. Qabel dawn l-inħawi kienu ramla. Dil-kappella reġgħet instabet meta kienu qed ineħħu xi terrapin wara t-Tieni Gwerra Dinjija.

Fi żmien l-Għarab, mit-820 sal-1090 W.K. l-insara ma setgħux jipprattikaw ir-reliġjon tagħhom bil-libertà. Kien għalhekk li l-komunità nisranija reġgħet lura tipprattika r-riti tal-kult taħt l-art.

Wara l-1090, l-okkupazzjoni ta’ dawn il-gżejjer min-Normanni taħt il-Konti Ruġġieru tat bidu għas-sistema fewdali.

F’din is-sistema ta’ gvern, il-gżejjer għaddew minn ħafna ġlied u idejn ta’ ħbieb tal-kuruna ta’ Spanja u ta’ Sqallija. Permezz ta’ dawn id-daħla ta’ Bormla adattat skont il-bżonnijiet tad-diversi flotot u merkanzija. Dal-kummerċ għaġġel l-iżvilupp ta’ Bormla li saret il-post favorit biex jgħixu fih għax id-daħla kellha wkoll baħar ħafna ħut kienet ta’ kenn għall-biċċiet tal-baħar ta’ baħħar sew lokali u barranin.

Meta l-Ordni ta’ San Ġwann ġiet Malta fl-1530, Bormla kellha popolazzjoni ta’ 1,200. Il-fatt li l-Ordni beda joqgħod fil-Forti Sant'Anġlu ġab miegħu l-kummerċ għal Bormla għal 250 sena oħra. Matul l-Assedju l-Kbir tal-1565, l-Armata Torka tellgħet il-kamp irjali tagħha fuq l-Għolja Santa Margerita u qiegħdet il-kanuni u t-trunċieri tagħha fuq l-għoljiet ta’ Bormla.

Fi żmien l-Ordni, Bormla saret post favorit tal-kampanja u kellha diversi postijiet residenzjali tas-sajf u ġonna ta’ nies prominenti tal-Ordni u tal-Knisja. Kienet fortifikata bil-bini tas-swar ta’ Firenzuola u, aktar tard, fl-1670, bis-swar tal-Kottonera.

Kien f’daż-żmien li Bormla adottat l-arma tal-Gran Mastru Cottoner bħala l-arma tagħha. Fl-1722 il-Gran Mastru Zondadari, meta ra d-difiża prominenti ta’ Bormla, ta unur lil din il-belt billi ddikjaraha ‘Citta Cospicua’.

Il-ħakma tal-Franċiżi rat l-imblokk tal-mini ta’ Bormla mit-truppi Franċiżi biex ma jħallux il-popolazzjoni li kienet qed tassedja lill-armata ta' Napuljun tidħol faċilment u bla kontroll.

L-Ingliżi, taħt Lord Nelson u l-Kaptan Alexander Ball, niżlu l-art fil-post tal-iżbark f’Santa Tereża f’Bormla fejn irmiġġat l-HMS Victory.

Aktar tard, matul l-okkupazzjoni tagħhom, l-Ingliżi żiedu l-fortifikazzjonijiet bil-Forti Verdala u l-Foss ta’ San Klement. Mill-1842 ‘il quddiem, l-Ingliżi żviluppaw it-tarzna fiż-żewġ bajjiet ta’ Bormla skont il-bżonnijiet tal-Qawwa Navali tagħhom. Dan l-iżvilupp kien ta daqqa sew fuq il-popolazzjoni ta’ Bormla u fl-istess ħin kien barka għax kien ifisser aktar impjiegi u opportunitajiet akbar ta’ negozju.

L-għoxrin sena qabel it-Tieni Gwerra kienu l-isbaħ żminijiet għal Bormla. Matul l-Ewwel Gwerra Dinjija, Bormla kkurat diversi reġimenti, iżda t-Tieni Gwerra Dinjija kkawżat ħsarat kbar u nuqqas kbir fil-popolazzjoni u telf fil-patrimonju arkitettoniku. Il-popolazzjoni ta’ Bormla irħitilha lejn l-irħula fil-kampanja għall-kenn mill-bombi ma jaqtgħu xejn fuq it-tarzna – il-mira prinċipali tal-qawwiet tal-Assi.

Issa Bormla qiegħda lesta biex tilqa’ l-futur, b’Kunsill Lokali biex jippjana fuq is-sisien tal-imgħoddi glorjuż ta’ dil-belt.